Kalverdiarree

Oorzaken kalverdiarree.

Diarree bij kalveren kan meerdere oorzaken hebben. Het kan gaan om een besmettelijke infectie door een virus of bacteriën. Of het kan een niet-infectieuze oorzaak hebben, veelal door verkeerde voeding of huisvesting. Beide vormen zorgen voor een verstoring in het maagdarmkanaal van het kalf. Hierdoor raakt de vochtbalans in de darmen verstoort en ontstaat er diarree. Daarnaast gaat dit vaak gepaard met symptomen als lusteloosheid, minder eetlust en uitdrogingsverschijnselen.

Infectieus
Infecties die diarree bij kalveren tot gevolg hebben, worden vaak veroorzaakt door bacteriën, virussen of protozoa. De meest voorkomende infectieuze oorzaken zullen hier kort besproken worden.

→ Rota-Corona virus
Eigenlijk zijn dit twee aparte virussen, maar ze komen vaak in combinatie voor bij kalveren tussen de 4 dagen tot enkele weken oud. Het virus zorgt voor infecties en beschadigingen aan de dunne darmwand van het kalf en is zeer besmettelijk. Het ziektebeeld treedt vaak plotseling op, en zorgt voor suffe kalveren met gele, waterdunne diarree en lichte koorts.

→ Clostridium perfingens
Deze bacterie komt van nature voor in de darm van gezonde kalveren. Door een verstoring in de darmen kan het evenwicht in de darmbacteriën verstoord raken, waardoor Clostridium zich snel kan vermenigvuldigen. Het ziektebeeld zijn kalveren die plots stoppen met drinken, bleek zien, ingevallen ogen en last van diarree hebben. Dit verloopt zeer snel en heeft vaak een fatale afloop voor het kalf. Opvallend is dat het vooral bij de goed drinkende/etende kalveren voorkomt van 8-16 weken oud.

→ Coli
De ziekteverwekkende E. Coli bacteriën hechten zich vast aan de darmwand en zorgen voor beschadigingen wat tot waterdunne diarree leidt. Een E. Coli infectie kan al vanaf dag 1 tot 1-2 weken leeftijd diarree veroorzaken.

→ Coccidiose
Coccidiose is een darmziekte dat wordt veroorzaakt door een eencellige parasiet, wat meestal rond 3 weken na geboorte voorkomt. Kalveren raken besmet door eitjes binnengekregen via eten of drinken. De eitjes vermeerderen zich in de darm en beschadigen de darmwand.

→ Cryptosporidium parvum
Ook dit is een eencellige parasiet die diarree veroorzaakt bij kalveren tussen de 5 en 21 dagen oud. Kalveren die besmet zijn, worden niet altijd ziek, maar kunnen het wel uitscheiden en andere kalveren besmetten. Vaak leidt het tot lusteloosheid en geelgroene diarree.

Niet-infectieus
Daarnaast zijn er ook niet-infectieuze oorzaken van kalverdiarree. Deze hebben veelal te maken met de (kunst)melk wat het kalf verstrekt krijgt. Vaak wordt deze variant ook wel voedingsdiarree genoemd. Onderliggende oorzaken hiervan zijn te vette melk, niet goed bereide melk (zoals verkeerde melktemperatuur of wisselende concentraties), te veel melk in één melkbeurt, of te grote voerovergangen. Daarbij is de drinkhouding van het kalf ook van belang. Bij een natuurlijke drinkhouding heeft het kalf zijn kop licht naar boven gebogen, waardoor de melk vanuit de slokdarm direct doorloopt naar de lebmaag.

Testen op infectie
De allereerste maatregel die genomen moet worden is het achterhalen van de oorzaak van de diarree. Is het infectieus en zo ja, waardoor wordt het dan veroorzaakt? Een handig hulpmiddel hierbij is een diarreetest. Aan de hand van deze uitslag kan er beter gehandeld worden en eventueel een dierenarts ingeschakeld worden. Een diarreetest is een test die door zowel de dierenarts als door de jongveespecialist uitgevoerd kan worden. De mest kan via de sneltest geanalyseerd worden en positief aanslaan op de ziektes Cryptosporidium parvum, het Rota- en Coronavirus en E. Coli.

Behandeling en preventie van kalverdiarree.

De eerste behandeling moet gericht zijn om de darmen weer zo snel mogelijk te kalmeren en de diarree te stoppen, daarbij is het van belang het kalf te genezen. Wanneer het om een infectieuze kalverdiarree gaat, is het essentieel om de kans op verdere verspreiding terug te dringen. Zodra er bij een kalf diarree geconstateerd wordt, is het cruciaal om direct te handelen.

Behandeling van diarree
Ongeacht of het infectieus is of niet, moet er direct gehandeld worden om het kalf weer gezond te krijgen. Bij diarree raken dieren veel vocht en mineralen kwijt, dus het is belangrijk om dit zo snel mogelijk weer op peil te brengen. Soms is het nodig extra mineralen te verstrekken via een elektrolyten mix, die aan het drinkwater toegevoegd kan worden. Hierbij is het van belang dat het kalf ook wel melk blijft drinken, om voldoende voedingsstoffen en energie binnen te krijgen. Wanneer de diarree lang aanhoudt of een infectieuze oorzaak heeft, kan behandelen met antibiotica nodigzijn.

Daarnaast moet verdere besmetting naar andere kalveren voorkomen worden. Kalveren met diarree moeten apart gehuisvest worden in een schone, hygiënische box, afgescheiden van de andere kalveren en oudere dieren. Houd met voeren en behandelen rekening met een juiste volgorde, dat is van oud naar jong en van gezonde naar zieke dieren.

Preventieve maatregelen
Natuurlijk wil men diarree bij kalveren juist zoveel mogelijk voorkomen en dit begint al rondom het afkalven. Hierbij is het belangrijk dat het kalf in een schone omgeving geboren wordt en dat aanraking met mest van de koe zoveel mogelijk vermeden wordt. Zorg voor een schone afkalfstal met voldoende schoon stro en ga altijd hygiënisch te werk.

Verdere maatregelen die genomen kunnen worden zijn vooral gerelateerd aan het management en huisvesting rondom de kalver opfok. Enkele voorbeelden zijn:

→ Huisvesting
Zorg voor een schone en droge omgeving en huisvest kalveren de eerste 2-3 weken in een eenlingbox of iglo. Daarna kunnen kalveren samen gehuisvest worden in strohokken. Nadat kalveren verplaatst zijn, dient de eenlingbox grondig gereinigd en gedesinfecteerd te worden voordat een nieuw kalf er in geplaatst wordt, om eventuele besmetting te voorkomen.

→ Watervoorziening
Water moet altijd vers en van goede kwaliteit zijn. De pens van jonge kalveren is nog niet goed ontwikkeld, dus zijn zij minder goed in staat om slechte stoffen en bacteriën af te breken. Water kan dan ook een bron van bacteriën zijn, die diarree kunnen veroorzaken.

→ Management
Werk per kalf met een aparte emmer die na elke voerbeurt gereinigd wordt en werk altijd van oud naar jong, om besmetting te voorkomen. Verder wordt aangeraden om altijd all-in-all-out te werk te gaan en kalveren van dezelfde leeftijd bij elkaar te huisvesten. All-in-all-out houdt in dat de kalveren per leeftijdscategorie in vaste groepen zijn gehuisvest en tegelijkertijd verplaatst worden, zodat er geen nieuwe dieren bijkomen.