Kalveropfok

9 februari 2024

Om uw veestapel maximaal te benutten en hoge melkproducties met een lange levensduur te realiseren, is een hoge jeugdgroei van belang. Daarbij is een afkalfleeftijd van 24 maanden economisch gezien het voordeligst. Door de afkalfleeftijd laag te houden daalt het vervangingspercentage van uw veestapel, wat kostenbesparend is. De basis om dit te bereiken wordt al gelegd tijdens de jongveeopfok. Het voornaamste doel van de jongveeopfok is om de groei en gezondheid van de vaarskalveren te optimaliseren, zodat ze een hoge levensduur bereiken met een goede melkproductie.

Intensief kalveren voeden

Voor een goede opstart van uw kalveren is de opname van (kunst)melk cruciaal in de eerste paar weken na geboorte. Kunstmelk ondersteunt de groei van het kalf en in combinatie met ruw- en krachtvoer wordt de pens goed ontwikkeld. Hoe meer de pens al ontwikkeld is, hoe beter het kalf zal blijven eten en groeien na het spenen.

Om het groeipotentieel al voor het spenen optimaal te benutten, is er de afgelopen jaren een nieuwe trend ontstaan in de kalveropfok, namelijk de intensieve voerschema’s voor kalveren. Door meer en geconcentreerder kunstmelk te verstrekken, wordt de groei verhoogd wat zal leiden tot een eerdere afkalfleeftijd maar ook een hogere melkproductie al in de eerste lactatie.

De eerste 3 dagen kan biest/koemelk worden verstrekt, daarna kan de kunstmelk worden klaargemaakt als voeding voor uw jongvee. Melkpoeder heeft een betere vet- en eiwitverhouding dan koemelk. Koemelk bevat vaak hoge gehaltes aan vet. Hier kan het kalf te weinig mee. Door deze hoge gehaltes vet kan er al in een vroeg stadium vervetting in het uierweefsel optreden, wat onwenselijk is. Kunstmatige melk, met hoge eiwit gehaltes (voor een goede karkasontwikkeling) en lage vet gehaltes, is beter afgestemd op de behoefte van het kalf.

Bij het verstrekken van kunstmelk via hoge voerschema’s is het belangrijk om het natuurlijk gedrag van kalveren in acht te nemen. In de natuur nemen kalveren ook veel melk op, maar wel verdeeld over 8 tot 12 porties per dag. Het is daarom beter om kunstmelk in minimaal 3 porties per dag (het liefst meer) te verstrekken. Wanneer een kalf teveel melk in een keer binnenkrijgt, is er kans dat de melk overstroomt in de pens, wat diarree veroorzaakt. Uiteindelijk komen de positieve effecten van het intensief opfokken pas naar voren wanneer het management goed is.

Het belang van vast voer

In Nederland ligt de gemiddelde speenleeftijd op 2 maanden. In deze eerste twee maanden worden kalveren (kunst)melk gevoerd, volgens schema. Ook wordt kracht- en ruwvoer aangeboden, niet alleen om het kalf te laten wennen, maar ook voor een betere pens ontwikkeling.

Voldoende energie en eiwit nodig

Op het moment van spenen wordt er gestreefd naar een krachtvoeropname van 1,5 tot 2 kg én een verdubbeling in lichaamsgewicht t.o.v. hun geboortegewicht. Na het spenen is een droge stof (DS) opname van gemiddeld 2 tot 3 % van het lichaamsgewicht wenselijk. Afhankelijk van het VEM gehalte per kg DS, stijgt de opname in ruwvoer en daalt in krachtvoer. Zodoende is er bij een betere kwaliteit ruwvoer minder krachtvoeropname nodig. VEM staat voor Voeder Eenheid Melk en is een maat waarmee het energiegehalte van het voer of de kunstmelk wordt aangegeven.

Naast VEM is het ook van belang om de eiwit en vet behoeftes in kaart te hebben. Zeker het eiwitgehalte is van groot belang bij jongvee, aangezien de groei per dag erg hoog ligt en er veel spieraanzet plaatsvindt. Meerdere onderzoeken hebben aangetoond dat ruw eiwit (RE) op minimaal 18% zou moeten zitten voor kalveren tot 2 maanden oud, om de groei te optimaliseren.

Om de maximale groei te benutten van kalveren wordt een intensief rantsoen met gemiddeld 18% eiwit en een VEM van minimaal 900 per kg DS aanbevolen. Daarbij is het verschaffen van voldoende ruwvoer ook zeker van belang om de pens ontwikkeling te ondersteunen.

Pens ontwikkeling

Een combinatie in krachtvoer en ruwvoeropname is cruciaal voor een goede pensgroei en -ontwikkeling. Uit het krachtvoer worden vrije vetzuren gevormd in de pens, een daarvan is boterzuur. Boterzuur stimuleert de ontwikkeling van de penswand, door de groei van de pens papillen te bevorderen en het absorptie oppervlak daarbij te vergroten. Dit is nodig voor een goede absorptie van vrije vetzuren, water en elektrolyten.

Ruwvoer bestaat voornamelijk uit vezels die de spierontwikkeling in de penswand stimuleren. Een gespierde penswand is nodig om de pensinhoud goed te kunnen mengen. Door verschillende contracties worden de voerdeeltjes door de pens heen bewogen en verkleind. Wanneer nodig worden de voerdeeltjes via contracties van de netmaag terug de slokdarm in geduwd voor het herkauwen.

De grovere deeltjes uit ruwvoer zorgen dan ook voor meer herkauwactiviteit, wat tot meer speekselproductie leidt. De verhoogde speekselproductie werkt als buffer tegen pensverzuring. Wanneer er namelijk teveel krachtvoer gevoerd wordt, is er kans op een te lage pH in de pens van de kalveren, zeker wanneer de penswand nog niet voldoende ontwikkeld is.

Daarnaast is het verstrekken van voldoende ruw- en krachtvoer extra van belang wanneer men intensieve kunstmelkschema’s aanhoudt. Door de grote hoeveelheden melk zitten de kalveren sneller vol en zijn minder geneigd om daarnaast nog vast voer op te nemen, maar dit is dus juist van belang voor een goede pens ontwikkeling. De opname van vast voer kan zoveel mogelijk aangemoedigd worden door vers en smakelijk voer aan te bieden.

Verschillende fasen van de opfok

Vaak gaat het bij de jongveeopfok voornamelijk om de periode voor het spenen, maar ook na het spenen is het van belang aandacht te besteden aan uw vaarskalveren. De ontwikkeling van een kalf tot vaars kan onderverdeeld worden in meerdere fases.

Geboorte tot spenen

Direct na de geboorte van het kalf is biest de eerste levensbehoefte. Hierbij gelden de 4 V’s: Vlug, Vaak, Vers en Veel. Belangrijk is om hygiënisch te werk te gaan en bij voorkeur in de eerste 2 uur na geboorte al 2 liter biest te voeren. In de eerste 8 tot 9 weken nadat het kalf geboren is, is de opname van kunstmelk cruciaal voor een goede start. Kunstmelk ondersteunt voornamelijk de groei van het kalf, maar daarnaast is het verstrekken van vast voer ook zeker van belang. De combinatie kracht- en ruwvoer ondersteunen de pens ontwikkeling. Hoe meer de pens al ontwikkeld is, hoe beter het kalf zal blijven eten en groeien na het spenen.

Jeugdgroei

Op moment van spenen wordt er gestreefd naar een krachtvoeropname van 1,5 tot 2 kg én een verdubbeling in lichaamsgewicht t.o.v. het geboortegewicht. In de periode na het spenen is zelfs een nog hogere groei mogelijk. In deze periode (2 tot 9 maanden) van jeugdgroei staat maximale groei en een optimale pens ontwikkeling centraal. In deze periode kunnen hoge grammen (850-1100 gram) groei per dag gerealiseerd worden. In deze periode dient het totale rantsoen minstens 950 VEM per kg DS te bevatten. Deze groei kan gerealiseerd worden door naast goed hooi of graskuil een goede kwaliteit brok te verstrekken. Wanneer in deze periode een te ruime energie/eiwitverhouding wordt gevoerd geeft dit een minder goede ontwikkeling en is de kans op vervetting aanwezig. Kalveren die te dof/ruig in het haarkleed zitten, hebben vaak een te krappe eiwitvoorziening.

Puberteit

De pubertijd (9 tot 15 maanden) is een belangrijke periode in de opfok van het kalf. In de pubertijd is een maximale ontwikkeling haalbaar met minder energie. Om dit te realiseren kan er naast de graskuil nog wat krachtvoer worden verstrekt. Bij een goede graskuil is het bijvoeren van krachtvoer niet nodig.

Voldoende vitamines en mineralen zijn een belangrijk aandachtspunt. Pinken worden tussen de 10 en 13 maanden voor de eerste keer tochtig. Om een afkalfleeftijd van 24 maanden te realiseren dient er op gemiddeld 15 maanden geïnsemineerd te worden. In deze periode kunnen er speciale vruchtbaarheidsmineralen worden gevoerd. Deze mineralen bevatten extra vitaminen en selenium, hierdoor wordt de eisprong gestimuleerd. Het hoge gehalte aan vitamine A stimuleert de werking en de vorming van het baarmoederslijmvlies.

Relevante kennispagina’s:
Onderstaande kennispagina’s hebben betrekking op dit artikel.