Hittestress bij varkens

Voermaatregelen om verliezen te voorkomen

Hoogproductieve dieren hebben een hoge voeropname voor optimale productie. Wanneer een dier in hittestress verkeert, zal het verlagen van de voeropname zijn eerste reactie zijn. Bij het verteren van voedsel komt namelijk warmte vrij, wat bij normale temperaturen geen probleem is. Bij hoge temperaturen zijn de dieren veel minder in staat om deze interne warmte kwijt te raken. Door minder voeropname daalt de productie. Vleesvarkens zullen minder hard groeien en zeugen zullen minder melk produceren voor hun biggen. Dit kan leiden tot lagere bigprestaties en meer biggensterfte. Om deze negatieve effecten te verkleinen, is het van belang de voeropname zo hoog mogelijk te houden.

De warmteproductie van de verschillende nutriënten, zoals vetten of eiwitten, is niet gelijk. Bij de vertering van eiwitten komt de meeste warmte vrij, terwijl bij vet het minst vrijkomt. Door het eiwitgehalte te verlagen en het vet iets te verhogen, zullen de varkens meer blijven eten. Hierbij is het wel belangrijk dat de hoeveelheid essentiële aminozuren wat verhoogd worden. Op die manier blijft het voer wel aan de normen voldoen voor de dieren. Aminozuren kunnen eventueel ook los toegevoegd worden, als deze niet voldoende uit de eiwitbronnen kan worden gehaald.

Door meer vet in te rekenen wordt de voedingswaarde van het voer ook hoger. Door de voedingsstoffen geconcentreerder in het voer te stoppen, heeft een varken minder kg voer nodig. Hierdoor krijgen ze met een lagere voeropname alsnog dezelfde essentiële voedingsstoffen binnen die nodig zijn voor groei en productie. Om geconcentreerder te voeren, wordt aanbevolen om het vezelgehalte te verlagen. Vezels bieden namelijk weinig essentiële voedingsstoffen en zijn meer ter ondersteuning van het verteringsstelsel. Bovendien kost het verteren van vezels veel energie en darmactiviteit, waar ook veel warmte bij vrijkomt.

Daarnaast is het bekend van een aantal vitamines en mineralen dat zij de gevolgen van hittestress verminderen, zoals vitamine B, C en E. Vitamine C beïnvloedt de stressreactie, door de aanmaak van stresshormonen te verlagen, vitamine B ondersteunt de lever en vitamine E werkt als antioxidant. Voldoende mineralen, zoals natrium en kalium, zijn nodig om de elektrolytenbalans, ook wel het zuur-base evenwicht, in stand te houden.

Negatieve gevolgen voor de varkens

Hittestress bij varkens heeft vervelende nadelen. Bij (te) hoge temperaturen in de zomermaanden vreten varkens minder voer, waardoor er een tekort ontstaat aan nutriënten wat de groei en productie vertraagt. Ook heeft hittestress negatieve gevolgen op hun weerstand en gezondheid.

Hittestress tast de darmen aan

Varkens zullen zoveel mogelijk warmte proberen kwijt te raken via hun huid. Een veel gebruikt mechanisme van het lichaam is door de bloedstroom naar en door de huid te verhogen. Zodat er meer warmte afgegeven worden. Het betekent echter wel dat wanneer er meer bloed naar de huid gaat, er minder bloed naar andere organen gaat. Het grootste orgaan wat minder bloed krijgt tijdens hittestress, is het maagdarmkanaal. Bij langdurige warmte kan dit leiden tot zuurstoftekort in de darmcellen, wat een negatieve impact heeft.

De darmcellen raken beschadigd, waardoor niet alleen de vertering minder wordt, maar ook het immuunsysteem wordt aangetast. Doordat de darmcellen minder goed hun werk doen, hebben slechte bacteriën de kans om via de darm de bloedbaan binnen te dringen. Dit activeert het immuunsysteem om eventuele infecties tegen te gaan. Dit heeft negatieve gevolgen voor de groei en productiviteit, omdat er nu meer energie naar het immuunsysteem gaat. Daarbij komt dat er al minder energie beschikbaar is tijdens hittestress, aangezien de dieren minder voer opnemen. Om het dier hierbij te helpen is het dan ook van belang dat voeropname zoveel mogelijk gestimuleerd wordt. Daarnaast kunnen er stoffen aan het voer worden toegevoegd die de darmen beschermen. Een van die stoffen is betaïne, wat de darm ondersteunt en de groei bevordert.

Hyperventilatie

Varkens gaan ook hijgen om af te koelen. Door sneller te ademen, blaast het dier warme lucht uit en raakt het via evaporatie warmte kwijt. Als dit voor langere tijd aanhoudt, komt het dier in een hyperventilatie terecht en krijgt het een verstoorde zuur-base balans. Door deze verstoring stijgt de pH van het bloed, wat onwenselijk is. Om dit zoveel mogelijk tegen te gaan, zal het lichaam zelf de pH van het bloed weer laten zakken tot het normale niveau. Hiervoor zullen de nieren elektrolyten, zoals natrium en kalium, uitscheiden om de balans weer te herstellen. Het is van belang dat deze elektrolyten wel aangevuld worden. Het dier kan hierbij ondersteund worden door extra natrium en kalium aan het voer toe te voegen. Bijvoorbeeld in de vorm van natriumbicarbonaat, wat tegelijkertijd werkt als buffer en zorgt dat de pH in het bloed niet wordt verstoord.