Melkziekte: het belang van calcium
20 november 2023Een veelvoorkomende aandoening die vaak gezien wordt bij koeien net na afkalven is hypocalcemie. In de volksmond ook wel bekend als kalfziekte of melkziekte, niet te verwarren met slepende melkziekte (ketose). Door een acuut tekort aan calcium net na afkalven, kan een koe soms erg ziek worden en is de klinische variant te herkennen aan koeien die niet meer willen/kunnen opstaan. Daarnaast komt er ook subklinische hypocalcemie voor, wat geen specifieke symptomen heeft maar zich vaak uit in een verminderde voeropname en lagere melkproductie.
Preventief voeren om melkziekte koeien te voorkomen
Om (sub)klinische hypocalcemie zoveel mogelijk te voorkomen, is het van belang de calcium stofwisseling te ondersteunen. Mogelijke preventieve maatregelen die al in de droogstand genomen kunnen worden, zijn:
1. Kation-anion balans
Door een (te) hoge kation-anion balans zijn er meer kationen aanwezig waardoor bloed pH stijgt. Een hoge pH in het bloed heeft een negatief effect op het PTH hormoon. PTH is een hormoon dat geproduceerd wordt door de bijschildklieren en een grote rol speelt in de calcium absorptie. Het PTH hormoon kan zich, bij een hoge pH in het bloed, minder goed binden aan de receptoren in de nieren en in de botten. Vermijd dus een (te) hoog kaliumgehalte in de close-up rantsoenen zodat koeien minder alkalisch zijn en voeg extra anionen (chloor of sulfaten) toe om zo de kation-anion balans te herstellen en de pH in het bloed te verlagen.
2. Calcium
Reduceer het calciumgehalte in de droogstandsrantsoenen naar de minimale norm om zo de werking van het PTH hormoon extra te stimuleren.
3. Vitamine D
Zorg dat er in de droogstand, maar zeker na het afkalven, voldoende vitamine D in het rantsoen is toegevoegd. Vitamine D ondersteunt de absorptie van calcium uit de nieren en darmen.
4. Fosfor
Fosfor wordt samen met calcium gebonden en opgeslagen in de botten en speelt een wisselende rol in de calcium homeostase. Wanneer er veel fosfor in het bloed aanwezig is, zal er meer fosfor gebonden met calcium in de botten worden opgeslagen en wordt calcium absorptie vanuit de botten verhinderd. Andersom, met een laag fosforgehalte in het bloed, wordt calcium absorptie juist gestimuleerd.
5. Magnesium
Om de receptoren voor het PTH hormoon goed te laten werken, is voldoende magnesium nodig. Wanneer er een tekort aan magnesium is, zeker in het begin van de lactatie, kan dit ook voor melkziekte zorgen. Zelfs wanneer calciumgehaltes voldoende zijn!
Uitgebalanceerd droogstandsrantsoen
Melkziekte is te voorkomen met een goed uitgebalanceerd droogstandsrantsoen. Het rantsoen moet een niet te hoog kalium- en calciumgehalte bevatten, met voldoende vitamine D en magnesium, en eventueel een toevoeging van anionische zouten. Een goede mix van mineralen is dus van belang.
Het vinden van deze goede mix in ruwvoer en mineralen is maatwerk en sterk afhankelijk van uw eigen ruwvoer. We beginnen daarom met een analyse van het ruwvoer. Dit zorgt voor betrouwbare informatie om het juiste rantsoen voor uw koeien samen te stellen. Op basis van de analyse van het ruwvoer, zetten we mineralen in. Bij Booijink Veevoeders adviseren afhankelijk van de electrolytenbalans van uw rantsoen de juiste mineralen. Deze betrekken we o.a. van Provimi. Daardoor zorgen we ervoor dat we met één zak een compleet pakket van vitaminen en mineralen aanbieden.
Provimi Rupromin – Dry period plus: dit product is specifiek voor de laatste 21 dagen van de droogstand. Het stimuleert de calciumstofwisseling en is te gebruiken, indien de omstandigheden voor het ontstaan van melkziekte aanwezig zijn, en bij gras- en kalirijke droogstandsrantsoenen. Het product is duidelijk herkenbaar aan de oranje zak.
Provimi Rupromin – Dry Period: Dit product wordt gebruikt tijdens de volledige droogstandsperiode. Door de hoge gehalten aan koper, selenium, vitamine E en magnesium, ondersteunt het de uier- en baarmoedergezondheid rondom afkalven. Het product is duidelijk herkenbaar aan de bruine zak.
Het ontstaan van Hypocalcemie of melkziekte
Hypocalcemie betekent letterlijk een (acuut) tekort aan calcium. De calcium behoefte van een koe einde lactatie, of begin van de droogstand, is niet heel hoog. Ze kan dan voldoende calcium uit het voer absorberen. Tijdens de laatste weken van de dracht stijgt de calcium behoefte, voornamelijk om het ongeboren kalf te ondersteunen in de laatste ontwikkelingen en groeispurt. Maar, de grootste klap komt eigenlijk pas wanneer de lactatie begint. Om de melkproductie te starten en op gang te houden, is calcium nodig.
Start van de lactatie
Om de melkproductie goed te starten, is voldoende calcium nodig. Het verschil in calciumbehoefte voor en na afkalven, kan meer dan drie keer zo hoog zijn. Om aan deze plotselinge behoefte te voldoen gaat de koe extra calcium absorberen vanuit de botten. Extra calcium wordt normaal gesproken opgeslagen in botten, hier is veel ruimte voor. Wanneer er dan plotseling extra calcium nodig is, kan dit zonder problemen weer uit de opslag in de botten worden gehaald. Verder zal de koe extra calcium uit het voer gaan opnemen in de darmen en minder calcium uitscheiden via de urine. Dit wordt geregeld door de werking van het bijschildklierhormoon (PTH) en vitamine D.
Calciumhomeostase
Onder normale omstandigheden wordt de calciumhomeostase geregeld door het PTH hormoon. De bijschildklieren, die zich in de nek bevinden, meten continu het calciumgehalte in het bloed. Wanneer calcium in het bloed te laag is, wordt er direct gereageerd door meer PTH uit te scheiden. PTH zorgt dat er weer meer calcium in het bloed komt en werkt direct op de botten en nieren. In de botten wordt extra calcium vrijgemaakt en in de nieren wordt calcium extra uit de urine terug gefilterd. Indirect heeft PTH ook effect op de absorptie van extra calcium uit de voedingsstoffen in de darmen, met behulp van vitamine D. Wanneer er voldoende calcium in het bloed aanwezig is, wordt de werking van het PTH hormoon geremd.
Waarom gaat het dan fout?
Na het afkalven, werkt deze calciumhomeostase niet altijd even goed. Dit is deels afhankelijk van de leeftijd van de koe. Hoe ouder de koeien zijn, hoe minder vitamine D receptoren er in de darmen aanwezig zijn. Daarbij hebben oudere koeien minder osteoclasten in hun botten, waardoor het vrijmaken van calcium uit de botten langzamer verloopt. Osteoclasten zijn botcellen die bot als het ware opbreken waardoor calcium snel vrijgemaakt kan worden. Tevens heeft de pH-waarde van het bloed ook invloed op de werking van het PTH hormoon. Een te hoge pH zorgt ervoor dat de receptoren voor PTH minder goed kunnen binden. Daarnaast hebben diezelfde receptoren magnesium nodig, en wanneer dit onvoldoende aanwezig is raakt de calciumhomeostase ook uit balans.
Symptomen en gevolgen van melkziekte koeien
Rondom het afkalven gebeurt er veel tegelijk, en een kleine misser kan grote gevolgen hebben. Zo kan een klein tekort aan vitamines of mineralen al directe gevolgen voor de gezondheid hebben. Vaak is dit van korte duur, maar in sommige gevallen kan de koe er zelfs in volgende lactaties nog negatieve gevolgen van ondervinden.
Klinisch
Bij klinische melkziekte is het meest bekende symptoom dat koeien niet willen/kunnen opstaan. Dit komt doordat alle calcium in het lichaam gebruikt wordt, ook het deel wat normaal gesproken voor een goede spier- en zenuwwerking zorgt. Als dit voorkomt moet er acuut gehandeld worden, meestal met behulp van een calcium infuus. Bij te laat handelen of een te groot tekort aan calcium, kan blijvende bot- en spierbeschadigingen zich voordoen.
Subklinisch
Subklinische gevallen daarentegen, hebben geen duidelijke symptomen en kunnen ongezien voorbij gaan. Wel heeft het negatieve gevolgen voor de voeropname en de melkproductie, en kan aanleiding zijn tot een lebmaagverdraaiing wanneer de pens niet voldoende gevuld is. Ook zullen koeien met een calcium tekort eerder uitgeput zijn en vaker gaan liggen, wat de kans op uierontsteking ook weer verhoogd.
Indirect kan door hypocalcemie de koe in een vicieuze cirkel terechtkomen waar ze zonder hulp moeilijk uitkomt. Door de verlaagde voeropname zal ze minder mineralen en vitaminen via het rantsoen opnemen, wat de hypocalcemie alleen maar versterkt. Daarnaast heeft het negatieve gevolgen voor haar immuniteit en zal ze vatbaarder zijn voor ontstekingen en ziektes, maar ook kan ze in de volgende cyclus minder vruchtbaar zijn of helemaal niet tochtig worden. Dit kan tot verhoogde vervangingspercentages leiden.
Genoeg redenen om melkziekte zoveel mogelijk te voorkomen, want ook al zijn er geen klinische symptomen zichtbaar, de subklinische gevolgen zijn minstens net zo zorgwekkend.
Wilt u meer informatie over onze producten of een vrijblijvend adviesgesprek?
Neem dan contact op met een van onze specialisten.
- Martin Damhuis
- Nutritionist rundveevoeders, specialist rundveehouderij
- 06 107 571 42
- mdamhuis@booijinkveevoeders.nl
Blijf op de hoogte
Blijf op de hoogte van de meest actuele ontwikkelingen en meld je aan voor onze nieuwsflits!
Bekijk ons magazine
Dit magazine biedt u een uniek kijkje in onze keuken. Veel leesplezier!
