Hittestress bij rundvee

Rantsoen aanpassen in de zomer

Hittestress is een vervelend probleem en zorgt voor een dalende productie van de kudde. Wel zijn er aanpassingen die gedaan kunnen worden in het rantsoen om de koe zoveel mogelijk te ondersteunen in tijden van hitte:

• Zorg voor voldoende water. Het is cruciaal dat koeien de hele dag beschikking hebben over voldoende vers water. Hoogproductieve koeien raken namelijk snel uitgedroogd. De wateropname kan gestimuleerd worden door wat extra zout aan het rantsoen toe te voegen.

• Ga geconcentreerder voeren. Door de voedingsstoffen geconcentreerder in het voer te stoppen, heeft een koe minder kg voer nodig. Hierdoor krijgen ze met een lagere voeropname alsnog dezelfde essentiële voedingsstoffen binnen die nodig zijn voor groei en productie.

• Verlaag het pens-verteerbare eiwitgehalte in het rantsoen. Eiwitvertering kost namelijk meer energie en daarmee komt meer warmte vrij. Daarnaast werkt de pens minder goed, waardoor eiwitten eerder omgezet worden in ureum. Het uitscheiden van ureum kost ook veel energie, dus wordt er veel interne warmte geproduceerd. Beter is om het eiwit of aminozuren die gevoerd worden, zoveel mogelijk pensbestendig aan te bieden.

• Voer een rantsoen wat de minste warmte oplevert. Bij bepaalde voedingsstoffen, zoals eiwitten, komt er meer hitte vrij bij vertering. Bij vet daarentegen komt de minste hitte vrij. Minder eiwitten en meer vet als energiebron gebruiken helpt de interne warmte omlaag te halen.

• Bied een zo smakelijk en zo vers mogelijk rantsoen aan. Zorg dat het voer aan het voerhek niet te warm wordt. Dit kan door bepaalde hitte-remmende stoffen, zoals een broeiremmer, in te mengen, maar ook door vaker op een dag kleinere porties te voeren.

Negatieve gevolgen van hittestress

De manieren waarop een koe warmte probeert kwijt te raken, hebben indirecte gevolgen voor haar productie, groei en gezondheid. Bijvoorbeeld de versnelde ademhaling. Hierdoor scheidt de koe meer CO₂ uit, waardoor er minder CO₂ in het bloed zit, wat zorgt voor een hogere pH in het bloed. Het lichaam gaat hiervoor compenseren door meer stoffen zoals natrium en kalium uit te scheiden. Bloed PH zal hierdoor weer zakken, maar er ontstaat een tekort aan deze stoffen in de pens. Hierdoor kan er pensverzuring optreden.

Hittestress bij droge koeien

Aan het einde van de lactatie staan melkkoeien 6 tot 8 weken droog ter voorbereiding op de volgende lactatie. In de eerste weken van de droogstand wordt het oude melkklierweefsel opgeruimd en in de laatste weken wordt er nieuw weefsel gevormd. Deze voorbereiding is essentieel voor een gezonde start van de nieuwe lactatie. Normaliter droogt het oude klierweefsel in en wordt er nieuw weefsel aangemaakt, maar dit proces kan worden verstoord door aanhoudende hittestress langer dan drie dagen. Deze verstoring heeft vervolgens een effect door de hele lactatie heen, zelfs als de koe daarna geen last meer heeft van de warmte. Doordat het weefsel zich niet goed kon herstellen, is er vaak een verlaagde melkproductie bij koeien die in de zomer droogstaan. Ook is er meer kans op een uierinfectie.

Effect op de vruchtbaarheid en de dracht

Bij hittestress zullen koeien minder snel tochtig worden, of het laten zien. Het follikel ontwikkelt zich dan minder goed en het gele lichaam zal langzamer verdwijnen. Vervolgens worden er minder hormonen aangemaakt die de cyclus op gang brengen. Meer inseminaties zullen hierdoor mislukken en meer koeien zullen een cyclus extra nodig hebben.

Als dragende koeien hittestress ervaren, kan hun lichaamstemperatuur gaan stijgen als zij onvoldoende warmte kwijt kunnen raken. Niet alleen hun eigen lichaamstemperatuur stijgt, maar ook die van het ongeboren kalf. Een verhoogde temperatuur zorgt voor minder groei van de placenta. De groei en grootte van de placenta bepalen hoeveel zuurstof en voeding naar het ongeboren kalf gaan. Bij aanhoudende hittestress zien we vaak verlaagde geboortegewichten van de kalveren omdat ze minder konden groeien door een kleinere placenta en minder toevoer van voedingsstoffen.

Hittestress activeert het immuunsysteem

Om warmte af te geven aan de lucht, wordt er meer bloed naar de huid en ledematen gestuurd. Bloed kan maar op een plek tegelijk zijn, wat betekent dat er naar andere lichaamsdelen minder bloed stroomt. Vooral het maagdarmkanaal wordt voorzien van minder bloed. Voor korte tijd is dat geen probleem, maar wanneer hittestress langere tijd aanhoudt, kan er een zuurstoftekort ontstaan bij de darmcellen, waardoor ze beschadigd raken. Door deze beschadiging is er een minder goede bescherming tegen slechte bacteriën van buitenaf. Hierdoor wordt het immuunsysteem geactiveerd en ontstaat er een ontstekingsreactie. Een geactiveerd immuunsysteem kan wel tot 30% van de dagelijkse energiebehoefte verbruiken. Hierdoor is er nog minder energie beschikbaar voor groei en productie van het dier.