Mastitis: optimale uiergezondheid voor een hoge melkproductie

Rantsoen heeft invloed op de uiergezondheid

Een goede uiergezondheid kan in stand gehouden worden door aan de ene kant de infectiedruk zoveel mogelijk te verlagen en aan de andere kant de weerstand van de koe te verhogen. Verschillende vitamines en sporenelementen spelen een rol bij de weerstand van koeien. Niet alleen voor een goede uiergezondheid, maar ook voor de vruchtbaarheid en gezonde klauwen zijn de sporenelementen koper, zink, selenium en mangaan van belang. Bij een tekort aan een of meerdere elementen zal het immuunsysteem als eerste benadeeld worden. Hierdoor stijgt het celgetal in de melk en treden er ontstekingen op. Vitamines zoals vitamine E en C staan erom bekend dat ze het immuunsysteem versterken en moeten voldoende verstrekt worden via het rantsoen.

Tijdens de droogstand krijgt het uierweefsel tijd om te herstellen, waarbij een goed uitgebalanceerd droogstandsrantsoen bijdraagt aan een goede uiergezondheid. De transitieperiode is altijd een kritieke periode, waarin een koe net na afkalven in een negatieve energiebalans (NEB) komt. Een NEB heeft directe gevolgen voor de immuniteit van de koe. Doordat er minder energie beschikbaar is en er zoveel mogelijk energie richting melkproductie gaat, heeft de koe een verminderde weerstand en is gevoeliger voor infecties, zoals uierontstekingen. Door een goed, smakelijk rantsoen aan te bieden kan de periode van een NEB verkleind worden.

Daarnaast moet er gelet worden opdat koeien geen calciumtekort krijgen net na afkalven. Bij ernstige gevallen van melkziekte, zullen koeien veel liggen en niet willen opstaan. Door veel op de uier te liggen, wordt de kans op ontstekingen vergroot.

Als laatst moet men rekening houden met mycotoxines in het voer. Bepaalde mycotoxines, zoals aflatoxine of DON, kunnen zorgen voor een verminderde pens functie, verminderde uiergezondheid, verhoogd celgetal, lagere resistentie en verhoogde kans op gevoeligheid voor ziektes.

Mastitis: Hoe en wat?

Mastitis ontstaat wanneer er onbalans is tussen de infectiedruk en de weerstand van de koe. Wanneer de infectiedruk te hoog wordt en/of de weestand van de koe te laag, is het risico hoog op een uierontsteking. Daarnaast is mastitis een multifactorieel probleem, wat het lastig maakt om het terug te leiden naar een enkele factor.

Verschillende bacteriën

De uierontsteking zelf wordt altijd veroorzaakt door de aanwezigheid van een of meerdere bacteriën. Deze bacteriën zijn onder te verdelen in twee groepen: de koegebonden bacteriën en de omgevingsgebonden bacteriën. Koegebonden bacteriën verspreiden zich van koe naar koe, via de melk. Besmettingen vinden plaats via de melkstal of melkrobot, wanneer deze niet goed wordt gereinigd. Een voorbeeld van een bacterie die extreem koegebonden is, is Streptococcus Agalactiae. Omgevingsgebonden bacteriën, zoals E. Coli, komen vanuit de omgeving, zoals de mest, het water of het ligbedstrooisel. Infecties kunnen vooral ontstaan wanneer een koe erin ligt. Denk aan vuile ligbedden, maar ook de gangpaden.

Klinisch en subklinisch
Mastitis komt zowel klinisch als subklinisch voor. De subklinische variant is niet direct zichtbaar en de koe vertoont geen duidelijke symptomen. Maar, de bacteriën zijn wel aanwezig en veroorzaken een ontsteking en een afweerreactie bij de koe. Hierdoor is bij subklinische mastitis wel altijd een verhoogd (tank)celgetal terug te vinden.

Wanneer er een ontsteking is in de uier, stijgen bepaalde immuun cellen in de melk. Deze cellen worden gemeten en zijn ook wel bekend als het celgetal. Het celgetal kan gemeten worden in de tankmelk, per koe en zelfs per kwartier. Wanneer het celgetal voor een koe boven de 100.000 is, kan het al voor melkproductieverliezen gaan zorgen. Bij elke verdubbeling van het celgetal, loopt de melkproductie met gemiddeld 2 liter per koe per dag terug.

De klinische variant gaat vaak gepaard met een hoog celgetal. Hoe hoger het celgetal is, hoe hoger de kans op klinische mastitis en hoe ernstiger de infectie. Bij de klinische variant zijn dan ook zichtbare afwijkingen aanwezig. Dit is te zien aan de koe, zoals koorts en minder eetlust, aan de melk, zoals vlokken in de melk, en/of aan de uiers, zoals rode, ontstoken speenpunten. Hoe meer zichtbare afwijkingen, hoe erger de uierontsteking is. In sommige gevallen moet de aangedane koe zelfs worden afgevoerd.