Transitieperiode

17 juni 2025

Een succesvolle transitieperiode legt de basis voor de eerstvolgende lactatie.
Hierin is de droogstandsperiode het belangrijkst in de voorbereiding. Een optimaal verloop is dan ook van belang en hiervoor moet het management van begin tot eind goed zijn afgesteld om gezondheids- en vruchtbaarheidsproblemen te voorkomen.

Droogstand

Tijdens de droogstand heeft het uierweefsel de tijd om zich te herstellen en kan een eventuele uierinfectie behandeld worden. Wanneer de droogstandsperiode niet optimaal verloopt, wordt de hoogst mogelijke productie in de daarop volgende productie niet behaald. Stem daarom het rantsoen optimaal af op de behoefte van uw koeien en voorkom zo problemen in de droogstand en rondom afkalven. Na afkalven en de eerste weken in de lactatie is het risico op melkziekte, ketose en leververvetting het grootst. De juiste basis is de start voor een goede transitieperiode.

De transitieperiode start met een goed afgesteld droogstandsrantsoen, vaak bestaande uit een ‘far-off’ rantsoen (eerste 3 weken van de droogstand), gevolgd door een ‘close-up’ rantsoen (laatste 3 weken van de droogstand). Het verstrekken van de juiste droogstandsmineralen is hiervoor erg belangrijk. De kation-anion balans geeft de verhouding tussen de positief geladen ionen natrium (Na) en kalium (K) (kationen) en de negatief geladen ionen chloor (Cl) en zwavel (S) (anionen) weer. Het verlagen van de kation-anionbalans zorgt voor een betere Ca-mobilisatie aan het begin van de lactatie.

Een stabiele maximale voeropname in de transitieperiode, bereid een koe voor op een toenemende voeropname direct na afkalven en stofwisselingsstoornissen te voorkomen. De oppervlakte van de penspapillen passen zich aan naar de hoeveelheid pensfermentatie (FOS) in een rantsoen. In de droogstandsperiode neemt deze oppervlakte af door een lager aanbod aan pensfermentatie. Na afkalven neemt de pensfermentatie samen met de oppervlakte aan penspapillen toe. Wel leidt een te hoge VEM-opname in de droogstand tot een toename van lichaamsvet (BCS) en een sneller verzadigd gevoel, met als gevolg een verlaagde voeropname in de droogstand en na afkalven, met een verhoogd risico op stofwisselingstoornissen.
Zorg voor voldoende pensfermentatie in het droogstandsrantsoen voor het behoud van de oppervlakte aan penspapillen, de voeropname, de absorptie van voedingstoffen en verkleind daarmee de kans op pensverzuring en andere stofwisselingsziektes aan het begin van de lactatie.

Echter zijn er verschillende factoren die invloed hebben op het verloop van de droogstand:

→ Hoge drogestof opname.
Met de juiste hoeveelheid VEM, RE en RC zorgen voor het behoud van de penspapillen.

→ Kation-anion balans.
Voor een goede Ca-mobilisatie aan het begin van de lactatie.

→ Voldoende magnesium (Mg).
Belangrijke rol in de calciumstofwisseling.

→ Voldoende smakelijk, vers en broeivrij voer.
Voor het behoud van de hoge drogestof opname in de droogstand.

→ Watervoorziening.
Water moet vers en schoon zijn, makkelijk bereikbaar en voldoende ruimte rondom waterbakken.

→ Ligboxen.
Schoon en ruim, voor niet alleen het comfort (koe is aan het einde van de dracht), maar ook voor de hygiëne om uierontstekingen te voorkomen.

→ Lengte droogstand.
Standaard is de droogstandsperiode 6 tot 8 weken. Een verkorte droogstand lijkt problemen te verminderen, maar werkt negatief op de melkproductie.

→ Huisvesting.
In de huisvesting van droogstaande koeien is voldoende ruimte van groot belang, zodat deze koeien genoeg in beweging kunnen blijven. Denk ook aan ventilatie en de juiste lichtkwaliteit.

Afkalven

De transitieperiode van de melkkoe draait om een goed en snel afkalfproces. Dit betekent een nieuw kalf en de start van een nieuwe lactatie. Voor een goed verloop is hygiëne van het afkalfhok van groot belang. Ook moeten stressfactoren zoveel mogelijk worden vermeden, zodat de koe rustig kan afkalven.
Veel voorkomende stressfactoren rond afkalven:

→ Te weinig rust en ruimte.
Te klein afkalfhok, of samen met teveel koeien in een groep zorgt voor onrust en geeft onvoldoende ruimte om in rust te kalven.

→ Het verplaatsen van koeien zorgt altijd voor stress.
Zorg dat het aantal verplaatsingen minimaal is en dat ze contact kunnen houden met andere koeien.

→ Mens-dier contact.
Ga correct en kalm te werk.

→ Drogestof opname.
Zorg voor voldoende smakelijk, vers en broeivrij voer, om zo de voeropname na afkalven te verhogen en het risico op lebmaagverdraaiing te voorkomen.

→ Watervoorziening.
Biedt de koe na afkalven voldoende lauw water aan, omdat een koe veel vocht verliest tijdens het afkalven en het de voeropname stimuleert.

→ Hittesress.
Vergeet de droge koeien niet tijdens hittestress! Dit kan negatieve gevolgen hebben op de vruchtbaarheid en melkproductie in de eerstvolgende lactatie.

Begin lacatie

Een goede opstart van de lactatie is essentieel voor een goede melkproductie. Aan het begin van de lactatie (0-70 dagen) wordt er veel gevraagd van de koe vanwege een toenemende melkproductie en energiebehoefte. Daarom is een smakelijk en juist afgestemd rantsoen van cruciaal belang. Anders gaat de weerstand dalen, doordat de koe onvoldoende energie uit het voer opneemt tegenover de hoeveelheid melk dat ze produceert en komt ze in een negatieve energiebalans terecht.

transitieperiode melkkoeien

Negatieve Energie Balans

Rondom het afkalfmoment en de eerste weken van de lactatie, neemt het risico dat de koe in een negatieve energiebalans (NEB) terecht komt toe. Dit vanwege een te lage voeropname, dan dat de koe aan melk wil produceren.

transitieperiode, negatieve energie balans

Ontstaan van NEB

De piek in melkproductie zit rond 3 tot 6 weken na afkalven. Als de voeropname in deze periode niet overeen komt met melkproductie, waarna de koe in een NEB terecht komt. De NEB kan een paar dagen voor afkalven al beginnen, doordat er meerdere factoren samen komen als: groeispurt van ongeboren kalf, biestproductie en lagere voeropname. Om dit te compenseren gaat de koe haar eigen lichaamsreserves (vet- en spierweefsel) afbreken. Het vet wordt voornamelijk gemetaboliseerd en omgezet naar energie, dat kan leiden tot (sub)klinische ketose. De duur van de NEB hangt van verschillende factoren af als: rantsoen, melkproductieniveau en huisvesting. Een koe kan wel tot 10 weken in een NEB blijven en wel 1 kg per dag aan lichaamsreserves afbreken.

Gevolgen van NEB

Een NEB tijdens de transitieperiode is bijna onvermijdelijk, maar kan toenemen als het management in de transitieperiode niet optimaal is. Door een toenemende NEB heeft de koe een verhoogd risico op ketose, pensverzuring, of hypocalcemie.

Bij een ernstig energietekort en dus een hoog aandeel gemobiliseerd lichaamsvet, ontstaat er een overschot wat de lever niet snel genoeg kan omzetten en wordt opgeslagen in de levercellen (leververvetting).

NEB heeft directe gevolgen voor de immuniteit van de koe, doordat te weinig energie beschikbaar is en zoveel mogelijk richting de melkproductie gaat. De koe krijgt een verminderde weerstand en is gevoeliger voor infecties, zoals baarmoeder- of uierontsteking.

Tevens heeft de NEB gevolgen voor de vruchtbaarheid, doordat de ontwikkeling van de nieuwe eicel moeizaam verloopt en het minder levensvatbaar is. De kalveren zullen een groeiachterstand ontwikkelen en door de dalende weerstand een verhoogd risico hebben op ziektes en een verminderde vruchtbaarheid.

Hoe beter het energieniveau van de koe blijft, hoe minder lichaamsvetten en voereiwitten inefficiënt verbruikt worden. Een goede transitie management kan dit soort risico’s verkleinen.